هفت حرف

تا به حال آيا برای شما اتفاق افتاده است که با هنرمندی در کوچه و خيابان برخورد داشته باشيد و يا حتی از نزديک تر در يک نشست دوستانه با او صحبت کنيد و يا صحبت او با ديگران را بشنويد و يا حتی مصاحبه ای از او ببينيد و يا بخوانيد؟

 شما در هر سطح رابطه ای که با آن هنرمند برقرار می کنيد، از نوع برخورد، رفتار، صحبتهايش و... به يک جمع بندی از اخلاق و نگاه او می رسيد و تصويری از شخصيتش در ذهن شما نقش می بندد که در کل ممکن است خاکستری متمايل به سياه و يا سفيد باشد. قصد روانشناسی و ريشه شناسی آنرا در اين بحث کوتاه نداريم اما خوب مي دانيم که با تحليل رفتار او می توان به ريشه های اعمال او هم رسيد و شخصيتی کاملتر از او برای خود متصور باشيم.

با اين جمع بندی، شخصيت اجتماعی اين هنرمند البته در حد سطح رابطه فی ما بين برایتان کشف گرديده و حتی زمانی که شما در معرض مواجهه با اثر هنری آن هنرمند قرار داريد، اين تصوير حتی در قضاوت شما درباره اثر هنری او هم تاثير می گذارد (که در مباحث بعدی بيشتر روی آن بحث خواهيم کرد.)

از سوی ديگر آن دسته از مخاطبانی که اين نوع رابطه پشت اثر هنری را با هنرمند برقرار ننموده اند، شخصيتی تنها بر اساس اثر هنری او (و بيشتر موضوع آثار و نوع نگاه او) با جمع بندی تخيلات خود در ذهن تصوير می کنند.

بسيار اتفاق افتاده است که شما در بر خورد با هنرمندی معادلات پيشينتان در باره ی او بر هم ريخته باشد، حال بماند که بدتر و يا بهتر شده. گاهی هم آنقدر تصوير خودساخته اتان برايتان با ارزش است که سعی در توجيه اطلاعات جديد در جهت رسيدن به جمع بندی کلی همسو با تصوير خود ساخته اتان هستيد.

اما از اين مسئله بسيار شخصی که بگذريم به حوزه ای عمومی تر می رسيم و آن هم به تعبير من شخصيت هنری هنرمند است. به اين معنا که بعد از آنکه اولين اثر هنری آن هنرمند با مخاطبان خود مواجهه پيدا کرد مخاطب شروع به ساختن تصويری از شخصيت هنری او می کند. در اين تصوير دغدغه های محتوايی او، سبک کار و فرم در اثرش و بسياری مسائل جزيی تر مورد کنکاش قرار می گيرد که البته بيشتر تکنيکی و عقلايی ست تا احساسی و رفته رفته اين تصوير با برخورد مخاطب با آثار بعدی و نقدهای پيرامون آثارش تکميل می گردد.

البته گفتنی است که برای توده مردم اين شخصيت هنری بطور کلی اهميت چندانی پيدا نمی کند و تنها برای آن دسته از منتقدين و هنر شناسان و هنر دوستانی کاربرد دارد که هنر را چيزی بيش از سرگرمی می بينند.

اما چه مسائلی در ساخت هرچه بهتر اين شخصيت دخيل هستند؟ در واقع قضاوت اين شخصيت با بررسی کارنامه هنری او مشخص می شود پس بهتر است بگوييم چه مسائلی کارنامه هنرمند را پر بارتر می نمايد.

1.شايد مهمترين عامل، نوع نگاه هنرمند به مقوله هنر است يعنی آنرا صرفا مايه ای برای سرگرمی می داند و يا کمی از زاويه بالاتر به آن می نگرد و آنرا ابزاری برای بيان ناگفته ها و درمانی برای درد های خاص می داند.

2. انتخاب موضوع و شيوه بيان آن که مقوله تخصص در استفاده از ابزار و فنون موجود و به روز کردن آن جهت ارائه هرچه بهتر انديشه اثر، بسيار مهم و حياتی است.

3. نگاه جدی و حرفه ای به هنر و مسئوليت پذيری هنرمند (بخصوص در زمينه هنرهايی که نيازمند فعاليت يک گروه است).

4. وضعيت اقتصادی بطور کلی هنر و بطور اخص شخص هنرمند. به عنوان مثال در کشور ما که شرايط اقتصادی هنرمند چندان مطلوب نيست آيا هنرمندی که منبع درآمدش تنها به هنرآفرينی او خلاصه می شود و نه شغل ديگری، می تواند کارنامه مورد نظرش را در طول حيات هنريش آنگونه که می خواسته تدوين کند؟

شايد همه شما آقای بازيگر را بشناسيد . اما علتی که عزت الله انتظامی تبديل به آقای بازيگر شده است چيست؟ نگاهی به عزت الله انتظامی اين مطلب را روشن می نمايد.

کسی که در آخرين کارش (مينای شهر خاموش) در آن گرمای طاقت فرسای کوير، در بم ، در سن هشتاد و دو سالگی و مشکلات جسمی ناشی از کهولت، بدون استفاده از بدل خود در همه جا حضور دارد. هيچ وقت فراموش نمی کنم که پرستويی از خاطرات فيلمبرداری ديوانه ای از قفس پريد، اشاره به احساس مسئوليتی از جانب آقای بازيگر می کرد که خودش (که تقريبا نصف سن او را دارد) هم کم آورده بود : "استاد هر روز قبل از ما سر صحنه حاضر بودند و جديت ايشان در اين سن مثال زدنی و آمورنده بود."

شروع فعاليت سينمايی آقای بازيگر در سن چهل و چهار سالگی در فيلم گاو است که بعد از سالها کار و تجربه اندوزی در عرصه تئاتر و نقالی و پيش پرده خوانی است و پس از آن تجربه موفق در عرصه بازيگری به دانشگاه می رود و دانش و فن جديد را در کنار تجاربش می آموزد. کارمند اداره تئاتر بودن و بزرگ شدن فرزندان و به تعبيری نداشتن مشکل اقتصادی در کنار تسلط بر فنون در کنار دقت در انتخاب فيلمنامه و تيم پشت دوربين از او بازيگری ماندگار و تشکيل چنين کارنامه ای گشته که حاوی تنها چهار سیمرغ بلورین برای فیلمهای بعد از انقلابش است.

در کنار او علی نصیريان در اوج به عنوان نمايشنامه نويس صاحب ديدگاه و آغازگز موجی تازه در کنار بازيگری شروع کرد. اما امروز...

قضاوت با شما!