هفت حرف

چند وقتی است که احساس می کنم خودم را بیشتر می بینم و یا به عبارتی دجار خودانتقادی مزمن شده ام(خودانتقادی به مفهوم انتقاد از خود می باشد!!) به این دلیل که به گونه ای احساس می کنم عده ای در درونم در صدد کودتا هستندکه البته شاید توهم توطئه ای بیش نباشد و خانه ی ملتی در درون من بخواهد به صورت کاملاً قانونی و به بهانه ی چند ویژگی نامناسب که گویا مغایر با اصول اساسی بوده است، استیضاحم کند! هرچه هست ذهنم را کاملاً به دو دسته ی جدا از هم، نمایندگان موافق(اقلیت) و نمایندگان مخالف(اکثریت) تقسیم کرده! یکی از ایرادات اکثریت معطوف است به این که چرا از هر شخص حقیقی و حقوقی و هر فعالیتی که قرار است انجام شود یا انجام گرفته است انتقاد می کنی؟! حالا هر چه ما تاکید می کنیم که انتقاد کردن فارغ از اینکه سازنده باشد یا مخرب، به جا باشد یا بی مورد به یک اپیدمی در سطح جامعه تبدیل شده است که خب نامبارک هم نیست به خرجشان نمی رود و مصرانه به مطالبات خود اصرار می ورزند. از احوالات شخصی و ریشه یابی این اپیدمی که بگذریم  دیالوگ ها یا مونولوگ هایی بعضاً کاملاً تکراری طی روزهای اخیر جلب توجه می کند و آن انتقاد از طرح سهمیه بندی بنزین است و مردم اکثراً از سردگمی ها گلایه می کنند. واقعاً این اظهار سردگمی ها تا چه میزان منطقی است و از کجا نشات می گشرد؟

شاید چند وقت اخیر صف طولانی پمپ بنزین ها توجه شما را هم به خودش جلب کرده باشد. شاید یکی از مطالب ثابت صفحه حوادث روزنامه ها، این روزها و خدایی ناکرده طی روزهای آتی مربوط به حریق خانه یا مجموعه ای در اثر ذخیره و نگهداری حجم بالایی از بنزین باشد. شاید این روزها در خلال هر گفت و گویی ردپایی هم از طرح سهمیه بندی بنزین پیدا شود و این در حالی است که در آستانه ی فرارسیدن فصل تابستان و افزایش سفرهای درون شهری و برون شهری مردم، افزایش تقاضای بنزین کاملاً طبیعی بنماید و تحت این شرایط کمتر کسی است (اگر نگوییم هیچ کس!) که از دلایل اصلی به تعویق افتادن طرح یا زمان اجراشدن نهایی آن خبر داشته باشد!   فارغ از سردرگمی های مفرطی که در صحبت ها و اظهارات آقایان موج می زند و ما هم که به پیشنهاد نمایندگان مجلس اساساً خدایی ناکرده قصد القای نگرانی و یاس و بلاتکلیفی نداریم(چیزی که عیان است چه حاجت به القا است؟!) سه نکته به نظرم شایان توجه است:

1.    یکی از اهداف این طرح کاهش استفاده از خودروهای شخصی است که می تواند در کاهش ترافیک و آلودگی موثر باشد. در همین زمینه همان طور که در قانون بودجه ی سال 1386 هم مصوب شده است دولت باید اقدام به تولید خودروهایی با سوخت کمتر کند، همچنین در تلاش برای افزایش وسایل حمل و نقل عمومی و ایجاد تسهیلات مناسب برای آنها باشد و بر همین اساس بودجه ی واردات بنزین امسال از پنج میلیارد دلار به دو میلیارد و پانصد میلیون دلار کاهش یافته است که بخشی از این مابه التفاوت صرف همین اقدامات گردد. این در حالی است که تقریباً هیچ اقدام موثری در جهت بهبود وضعیت حمل و نقل عمومی به وجود نیامده و از بودجه ی تخصیص یافته برای واردات بنزین هم یک میلیارد و پانصد میلیون دلار آن طی همین سه ماه خرج شده است و برای نه ماه آینده تنها یک میلیارد باقی مانده است. شرایط تولید خودرو هم به گونه ای پیش می رود که سالانه یک میلیون خودروی شخصی به سیستم حمل و نقل کشور اضافه می شود و بدون شک نمی توان تقاضای سوخت آنها را نادیده گرفت و در غیاب یک سیستم حمل و نقل عمومی مناسب، نمی توان از مردم انتظار داشت که خودروهای شخصی شان را در پارکینگ ها نگاه دارند.

2.    عده ای از اقتصاد دانان و نمایندگان مجلس همواره اصرار دارند که در کنار سهمیه بندی، بنزین با نرخ آزاد هم عرضه شود و عده ای بر تداوم وضع موجود تاکید می کنند که در این بین برخی از آنها نگران اثرات روانی نرخ بنزین آزادی هستندکه به گفته ی سازمان کشورهای صادر کننده ی نفت خام می توند بین 270 تا 370 تومان باشد. در قانون بودجه هم اشاره ای به عرضه ی بنزین خارج از سهمیه  و به قیمت آزاد نشده است و دولت می تواند در این زمینه تصمیم بگیرد. حالا این فرآیند به گونه ای پیش می رود که در هر صورت بازار سیاه بنزین شکل خواهد گرفت چرا که این سهمیه بندی بدون توجه به نوع و مصرف خودرو و همچنین میزان سفر افراد صورت گرفته است و روشن است که افرادی که مصرف بیشتری داشته اند به یکباره مصرفشان را به میزانی که دولت تعیین کرده است تقلیل نخواهند داد لذا این انگیزه را دارند که از سایر افراد بالاخص آنهایی که مصرف کمتری دارند، بنزین بخرند. حالا اگر به تاکسی ها و امثالهم سهمیه ی بیشتری تعلق گیرد مثلاً 25 لیتر در روز و تفاوت قیمت بنزین معمولی با بنزین آزاد زیاد باشد تصور کنید چه خواهد شد؟ شاید اصلاً عده ای تاکسی بخرند و عده ای از مسافرکش ها هم به دلالی بنزین رو بیاورند!! از طرفی هر روشی غیر از یارانه ای شدن بنزین منبع درآمدی را به همراه خواهد داشت که اگر به جیب نهادهای دولتی برود به زغم بنده در فربه تر شدن و عدم پاسخگویی بیشتر دولت و یکه تازی وسیع تر او تاثیر خواهد داشت . البته ذکر این نکته هم ضروری است که هرچه قیمت بنزین به مرز واقعی و جهانی آن نزدیک تر شود بهره وری اقتصادی هم در مراکز صنعتی بیشتر خواهد شد چرا که امروز ما کلیه ی عوامل اقتصادی و تولیدی خود را با قیمت بنزین سوبسیدی تطبیق می دهیم که این به شدت باعث کاهش بهره وری شده و حتی آن را به نرخ های منفی هم می رساند. در هر حال باید جنبه های روانی افزایش قیمت بنزین را نیز به دقت در نظر گرفت.

3.    عنوان می شود که این طرح به دلایل امنیتی و اقتصادی و مشکلات اجرایی باید مورد بررسی همه جانبه قرار گیرد و جوانب امر کاملاً بررسی شود که خب درک این موضوع و رسیدن به این جمله زیاد کار سختی نیست. اما آیا مسئولین امر نمی توانند به یک نظر واحد برسند یا حداقل هماهنگی های لازم را با یکدیگر به عمل آورند که مدیر عامل شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده های نفتی یک روز قبل از موعد اعلام شده مجلس برای سهمیه بندی، اظهار بی اطلاعی نکند؟ آیا بسیاری از کارشناسان و اقتصاد دانانی که رییس جمهور محترم آنها را به سیاست زدگی محکوم می کند نسبت به عدم توانایی اجرای طرح در خرداد ماه هشدار ندادند؟ به هر صورت به قول وزیر نفت همین روزها  امیواریم تکلیف این موضوع روشن شود.